Jadło regionalne – gmina Świlcza

W Gminie Świlcza działa 10 Kół Gospodyń Wiejskich. KGW Błędowa Zgłobieńska, KGW Bratkowice, KGW Bzianka, KGW Dąbrowa, KGW Mrowla, KGW Rudna Wielka, KGW Świlcza, KGW Trzciana, KGW Trzciana – Słotwinka, KGW Woliczka. Koła Gospodyń biorą udział w wydarzeniach na terenie swojej gminy, reprezentują również gminę na różnych pokazach kulinarnych, dbają o dobrą jakość przygotowywanych potraw. Na kartach tej publikacji Koła Gospodyń Wiejskich ze Świlczy prezentują przepisy na Wielkanoc.


 

Czekoladowe cudo

- dobre, zdrowe, łatwe w wykonaniu ciasto, a do tego niskokaloryczne.
Składniki:

1pomarańcza ( obrana zmiksowana)

* 4 całe jajka

* 2 łyżeczki sody

* 1/2 szklanki cukru

* 1 szklanka miodu ( sztuczny lub naturalny)

* 1szklanka herbaty zaparzonej ( lub kawy)

* 1szklanka oleju

* 1 szklanka mąki pszennej  razowej

*  2 szklanki maki pszennej tortowej

* 1/2 szklanki płatków owsianych

* 3 kopiate łyżki kakao

* cukier waniliowy
Bakalie: orzechy, śliwki kalifornijskie, rodzynki, ananas rozdrobniony, jabłko pokrojone i inne. Razem 2 szklanki

Wykonanie:
Wszystkie składniki wymieszać w Thermomixie lub mikserze. Na końcu dodać bakalie i delikatnie wymieszać. Rozlać do 2 foremek. Piec w temp. 180 st. 30 min i 20 min. w temp. 150 st.

Po upieczeniu nałożyć na gorące ciasto kostki gorzkiej czekolady.

 

Święcone jaja wielkanocne

 

Jaja muszą być odpowiednio przygotowywane. Najlepsze do tego są kilkudniowe i mają się unosić tuż nad dnem szklanki w osolonej wodzie.

Tak sprawdzone jajka gotuje się w lekko zasolonej wodzie 7 minut.

Święci się je w skorupkach. W dawnych czasach święciło się pełny koszyk jaj.

Skorupki święconych jaj wielkanocnych miały swoją moc i żadna gospodyni ich nie zmarnowała.

Skorupki z jaj święconych:

-       rozsypujemy wokół domu zapewniając mu ochronę,

-       zakopujemy do ziemi by zwiększyły jej urodzajność,

-       przyczepiamy je do drzwi wejściowych zapewniając spokój domowi,

Istniał tez obrzęd mycia się wodą z gotowanych jaj, co miało poprawiać urodę, przywracać zdrowie i  leczyć zęby.

 

Jajko poświęcone (bez skorupek) gospodyni domu rozdaje domownikom. Wszyscy się nimi dzielą i składają sobie życzenia, a do domu wchodzi szczęście i dobro i radość.

Jajko lubi dobre towarzystwo: chrzanu, rzeżuchy i kawioru.

 

Chrzan

 Najlepiej smakuje chrzan własnoręcznie zrobiony.

Kilka kawałków chrzanu należy zmielić lub utrzeć na tarce. Utarty chrzan należy lekko zakwasić octem winnym (albo cytryną), następnie dodać sól, pieprz i gęstą śmietanę. Lepiej smakuje gdy doda się ugotowane 3 żółtka na 1 szklankę utartego chrzanu.

W Dąbrowej jest tradycja, że ten kto zje kawałeczek korzenia chrzanu zanurzonego w occie, nie będzie chorował na gardło.

Chrzan najbardziej smakuje z jajkiem i wędliną domowej roboty.

Poleca się na świąteczny stół gotowane w domu: szynki, wędzonki, kiełbasy, boczki wędzone w domowych wędzarniach.

Żur to nieodłączna potrawa śniadania wielkanocnego.

 

 Ponad 100-letni przepis na żur wielkanocny

Zakwas:                        2 łyżki mąki żytniej razowej * 2 łyżki mąki żytniej pełnoziarnistej * ¾ litra wody letniej przegotowanej * 2 ząbki czosnku * skórka z chleba razowego.

Wykonanie:                  Składniki wymieszać drewnianą łyżką, przykryć lnianą ściereczką i pozostawić w ciepłym miejscu. Mieszać raz dziennie. Po 3 dniach zakwas pięknie pachnie i jest gotowy do użycia.

Gotowanie żuru:          5-6 ząbków czosnku drobno posiekać, a następnie drewnianą łyżką ubić w garnku ze szczyptą soli (aż puści sok), wbić jajko dokładnie mieszając, wlać szklankę mleka – dalej mieszając – odstawić.

                                   Do wywaru z ugotowanej szynki (ok. 3 litry) wlać zakwas i chwilę gotować.

Gorący roztwór wywaru z zakwasem wlewamy bardzo powoli do garnka z mlekiem , czosnkiem i jajkami, cały czas mieszając. Na koniec wszystko zagotować i doprawić według własnego uznania. Następnie można dodać chrzan.

Do żuru nie należy żałować jaj, szynki, boczku i kiełbasy.

Można go spożywać z chlebem razowym wypiekanym w domu.

 

Chleb świąteczny pieczony na drożdżach

 Zakwas:              3 dag  drożdży  zasypać 1 łyżeczką cukru * po rozpuszczeniu zalać ½ litra wody letniej * dodać więcej niż 1 szklankę mąki pszennej * po wymieszaniu powstanie zakwas * pozostawić go na noc lub cały dzień do rośnięcia.

Przygotowanie

chleba                  Zakwas wymieszać z mąką żytnią razową i pszenną razową * dodać 1 łyżeczkę soli * ma powstać konsystencja dość gęsta (tak jak ciasto na makaron) * wyrobić ciasto ręcznie i zostawić do wyrośnięcia w ciepłym miejscu . (Można tez wyrobić ciasto mechanicznie w specjalnej maszynie do chleba) * Po wyrośnięciu ponownie wyrobić ciasto * włożyć do natłuszczonych 2 foremek * wierzch należy posmarować żółtkiem, posypać kminkiem lub makiem lub migdałami albo sezamem bądź czarnuszką * gdy ciasto podwoi swoją objętość w foremkach należy piec ok. 1 godziny w temp. 200-210°C.

Tradycja wypieku tego chleba jest przekazywana z pokolenia na pokolenie w formie ustnej, gdyż dobór składników i ich proporcje dobierane są bardziej według doświadczenia i umiejętności osoby piekącej. Sztuka wypieku polega na stworzeniu odpowiedniej konsystencji ciasta, co wymaga doświadczenia i praktyki.

  

Ciasta wielkanocne

 Po sytym śniadaniu rodzina zabierała skorupki z jaj święconych i wychodziła do ogrodu. Dzieci otrząsały gałązki drzew aby lepiej owocowały, a dorośli wykorzystywali skorupki ze święconych jaj zgodnie z wcześniej opisaną tradycją tj. do zapewnienia domownikom pomyślności i dostatku.

Po powrocie do domu na stole czekało ciasto, kawa i herbata oraz oczywiście nalewka z wiśni. Z ciast największym powodzeniem cieszyły się baby, mazurki, makowniki, miodowniki.

Ciasta wielkanocne były proste. Gospodynie nie miały czasu na wyszukane wypieki bo robiły wiosenne porządki, sprzątały domy, prały serwetki, obrusy, malowały pisanki, robiły ozdoby świąteczne i dużo czasu spędzały w kościele na modlitwach i rozmyślaniach.

Baby Wielkanocne były ozdobą stołów świątecznych. Dekorowano je na różne sposoby. Każda gospodyni mogła się wykazać swoimi zdolnościami i pomysłowością.

 

 Baba drożdżowa

Przedstawiony poniżej przepis, służył babkom i prababkom, do pieczenia baby drożdżowej w specjalnej dużej formie o pięknym i oryginalnym kształcie. Forma ta jest do dziś w użyciu chociaż liczy sobie ponad 150 lat. Wykonana jest z żeliwa i jest pokryta emalią. Pomimo upływu czasu nie straciła nic ze swojej funkcjonalności i niezwykłego uroku.

Przepis:                75 dag mąki * 5 dag drożdży * ¾ szklanki cukru pudru* 1 łyżka cukru kryształu * szklanka mleka * ½ kostki masła * 10 żółtek * 15 dag rodzynek * ½ łyżeczki soli.

Wykonanie:        drożdże rozetrzeć z 1 łyżką cukru kryształu * wszystko wymieszać z ciepłym mlekiem i 2 łyżkami mąki pszennej * rozczyn odstawić na ok. 30 minut w ciepłym miejscu * masło roztopić i ostudzić * mąkę przesiać do miski * z mąką wymieszać: rozczyn, masło, żółtka, resztę cukru, sól * ciasto wyrobić, dodać rodzynki i włożyć do formy * forma ma być wcześniej natłuszczona i obsypana bułką tartą * odstawić ciasto w formie do wyrośnięcia * gdy ciasto podwoi swoją objętość, należy je piec 1 godzinę w temperaturze 200-210 °C * po upieczeniu ozdobić.

 

Mazurki

 Mazurki były kunsztownie zdobione z zachowaniem motywów wielkanocnych. Panny, które zabiegały o chłopców, konkurowały między sobą, która lepiej upiecze i ozdobi mazurek.

 

Mazurek śliwkowo – jabłkowy

Składniki:                     2 szklanki mąki pszennej * 20 dag masła * 2 żółtka * 1 jajko * 1 szklanka cukru * 1 szklanka dżemu śliwkowego * 1 szklanka marmolady z jabłek (najlepiej renety) * 2 łyżki bułki tartej *

1 szklanka kandyzowanych owoców, orzechów, migdałów itp.

 

Przygotowanie i pieczenie ciasta:          do mąki dodać masło, jaja, cukier – posiekać a następnie zagnieść * do każdego dżemu dodać po łyżce bułki tartej * ciasto rozwałkować i włożyć do formy wyłożonej pergaminem * wierzch ciasta posmarować dżemem jabłkowym i śliwkowym * wierzch posypać bakaliami * ciasto piec w temperaturze 180°C przez 40 minut * po wystudzeniu dekorować.

 

Makowiec świąteczny drożdżowy zawijany

 Składniki:                     szklanka ciepłej słodkiej śmietany * 10 dag miękkiego masła * 12 dag cukru * 10 żółtek * 6 dag drożdży * 60 dag mąki pszennej * ½ łyżeczki soli *

 Masa makowa: 50 dag maku * 6 dag kaszy manny * 32 dag cukru * 2 szklanki mleka * 4 jaja * 20 dag rodzynek * 20 dag bakalii.

Przygotowanie i pieczenie ciasta:          Masa makowa: mak sparzyć wrzącą wodą, odcedzić, zemleć 2 razy w maszynce * rodzynki namoczyć, bakalie zemleć * do maku wsypać wszystkie składniki, dobrze wymieszać, odstawić do ostudzenia.

Ciasto drożdżowe: wszystkie składniki dobrze wymieszać według kolejności * odstawić do wyrośnięcia w ciepłym miejscu * po wyrośnięciu podzielić na 3 części, rozwałkować, placki posmarować białkiem * rozprowadzić masę makową * zwinąć ciasto w rulon * włożyć do foremek a następnie posmarować wierzch żółtkiem * włożyć do ciepłego piekarnika (ok. 50 °C) aż do wyrośnięcia ciasta * piec ok. 50 minut w temperaturze 180 – 190°C * po upieczeniu i wystudzeniu ozdobić.

  

Miodownik

Niniejszy przepis jest niezwykle prosty do wykonania. Przy tym jest bardzo smaczny nie pochłania dużo czasu, zatem mogą go wykonywać z powodzeniem współczesne, jakże dziś zapracowane i zabiegane, kobiety.

 

Składniki:                     2 pomarańcze * szklanka prawdziwego miodu (najlepiej spadziowego) * 1 szklanka ostudzonej mocnej herbaty lub kawy * 1 szklanka oleju * 4 całe jajka * 2 łyżki sody spożywczej * przyprawa do pierników * ½ szklanki cukru (można dodać całą szklankę) * 1 łyżka kakao * 1 szklanka  bakalii.

                                     

Przygotowanie i pieczenie ciasta:          Wszystkie składniki wymieszać ręcznie łyżką drewnianą * na końcu dodać bakalie (zamiast rodzynek można dodać suszoną żurawinę) * wszystko wlać do 2 wysmarowanych tłuszczem foremek * piec 50 minut  w temperaturze 160°C * po upieczeniu i wystudzeniu ozdobić.

Oświęt zanoszony do kościoła w dawnych czasach wyglądał bardzo obficie. Najważniejszy był chleb, koszyk jajek, osełka masła, pęta kiełbasy, kawałek wędzonki, sól, korzeń chrzanu. Kosz niosły 2 osoby dorosłe. Mali chłopcy nieśli baranki upieczone w domu, a dziewczynki w mniejszych koszyczkach pisanki ręcznie zdobione.

 

Opracowała:

Józefa Niedbała

wspólnie z przedstawicielkami

Kół Gospodyń Wiejskich

w Gminie Świlcza